Η συμφωνία για την καθαρή βιομηχανία, η οποία άρχισε να ισχύει στις 26 Φεβρουαρίου 2025, περιγράφει συγκεκριμένες δράσεις προκειμένου η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές να καταστεί κινητήρια δύναμη ανάπτυξης για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Στις δράσεις αυτές περιλαμβάνεται η μείωση των τιμών της ενέργειας, καθώς και η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και των κατάλληλων συνθηκών για την άνθηση των επιχειρήσεων.
Η συμφωνία παρουσιάζει μέτρα για την τόνωση όλων των σταδίων παραγωγής, με έμφαση στους ακόλουθους τομείς:
- στις βιομηχανίες έντασης ενέργειας, όπως οι βιομηχανίες στους τομείς του χάλυβα, των μετάλλων και των χημικών ουσιών, που χρειάζονται επειγόντως στήριξη για να απαλλαγούν από τις ανθρακούχες εκπομπές, να εξασφαλίσουν τη μετάβασή τους στην καθαρή ενέργεια και να αντιμετωπίσουν το υψηλό κόστος, τον αθέμιτο παγκόσμιο ανταγωνισμό και τους πολύπλοκους κανονισμούς
- στον τομέα της καθαρής τεχνολογίας, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο της μελλοντικής ανταγωνιστικότητας και ανάπτυξης και έχει ζωτική σημασία για τον βιομηχανικό μετασχηματισμό, την κυκλικότητα και την απανθρακοποίηση.
- Ένα άλλο στοιχείο της συμφωνίας είναι η κυκλικότητα, που έχει σκοπό τη μείωση των αποβλήτων και την παράταση της ζωής των υλικών μέσω της ανακύκλωσης, της επαναχρησιμοποίησης και της βιώσιμης παραγωγής. Η μεγιστοποίηση των περιορισμένων πόρων της ΕΕ και η μείωση της υπερβολικής εξάρτησης από προμηθευτές πρώτων υλών από τρίτες χώρες είναι ζωτικής σημασίας για μια ανταγωνιστική και ανθεκτική αγορά.
Κύριες συνιστώσες της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία
1. Οικονομικά προσιτή ενέργεια
Η οικονομικά προσιτή ενέργεια αποτελεί το θεμέλιο της ανταγωνιστικότητας. Για να μειωθούν οι λογαριασμοί ενέργειας που πλήττουν τις βιομηχανίες, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, και παράλληλα για να προχωρήσει η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης για την οικονομικά προσιτή ενέργεια με σκοπό:
- να επιταχυνθούν η ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας και ο εξηλεκτρισμός
- να ολοκληρωθεί η εσωτερική αγορά ενέργειας με φυσικές διασυνδέσεις
- να εξασφαλιστεί η αποδοτικότερη χρήση της ενέργειας και να μειωθεί η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα
2. Ενίσχυση της ζήτησης για καθαρά προϊόντα
Τον Μάρτιο του 2026 η Επιτροπή παρουσίασε την πράξη για τον επιταχυντή της βιομηχανικής παραγωγής, με σκοπό να αυξηθεί η ζήτηση για τεχνολογίες και προϊόντα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών που παράγονται στην Ευρώπη.
Η πράξη καθιερώνει απαιτήσεις για την επισήμανση «Made in EU» («Κατασκευασμένο στην ΕΕ») και απαιτήσεις χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στις δημόσιες συμβάσεις και τα καθεστώτα δημόσιας στήριξης σε κρίσιμους στρατηγικούς τομείς.
Επίσης, καθορίζει όρους για επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 100 εκατ. ευρώ από εταιρείες τρίτης χώρας που ελέγχει πάνω από το 40 % της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα, οι συσσωρευτές, η ηλιακή ενέργεια και οι κρίσιμες πρώτες ύλες. Για να γίνουν δεκτές, οι επενδύσεις αυτές πρέπει να δημιουργούν θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας, να προωθούν την καινοτομία και την ανάπτυξη, να δημιουργούν πραγματική αξία στην ΕΕ και να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου.
Η Επιτροπή θα αναθεωρήσει επίσης το πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις το 2026 ώστε να θεσπίσει κριτήρια βιωσιμότητας, ανθεκτικότητας και ευρωπαϊκής προτίμησης στις δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ για στρατηγικούς τομείς.
3. Χρηματοδότηση της μετάβασης στην καθαρή ενέργεια
Η συμφωνία για καθαρή βιομηχανία θα κινητοποιήσει πάνω από 100 δισ. ευρώ με σκοπό τη στήριξη της παραγωγής στην ΕΕ με καθαρή ενέργεια. Η Επιτροπή έχει ήδη προχωρήσει στα εξής μέτρα:
- έχει προκηρύξει ειδική πρόσκληση, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», αξίας 450 εκατομμυρίων ευρώ για την τόνωση της έρευνας και της καινοτομίας σ’ αυτούς τους τομείς
- έχει εγκρίνει ένα νέο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία, ώστε να επιταχύνει την έγκριση κρατικών ενισχύσεων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την απαλλαγή της βιομηχανίας από ανθρακούχες εκπομπές και την παραγωγική ικανότητα με καθαρές τεχνολογίες
- έχει τροποποιήσει τον κανονισμό InvestEU, ώστε να αυξηθεί το ποσό των χρηματοδοτικών εγγυήσεων που μπορεί να παρέχει το InvestEU για τη στήριξη των επενδύσεων. Το μέτρο αυτό με τη σειρά του θα κινητοποιήσει έως και 50 δισ. ευρώ για την ανάπτυξη καθαρής τεχνολογίας, την καθαρή κινητικότητα και τη μείωση των αποβλήτων.
Η Επιτροπή θα ενισχύσει το Ταμείο Καινοτομίας και θα προτείνει τη δημιουργία Τράπεζας για την Απανθρακοποίηση της Βιομηχανίας, με στόχο χρηματοδότηση ύψους 100 δισ. ευρώ, με βάση διαθέσιμα κονδύλια του Ταμείου Καινοτομίας, πρόσθετα έσοδα που θα προκύπτουν από τμήματα του ΣΕΔΕ, καθώς και από την αναθεώρηση του InvestEU.
4. Κυκλικότητα και πρόσβαση σε υλικά
Οι κρίσιμες πρώτες ύλες είναι καίριας σημασίας για τη βιομηχανία μας. Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσειτην πρόσβαση σε παρόμοια υλικά και να μειώσει την εξάρτηση από αναξιόπιστους προμηθευτές. Η ενσωμάτωση της κυκλικότητας στη στρατηγική μας για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές έχει ζωτική σημασία για τη βέλτιστη αξιοποίηση των περιορισμένων πόρων της ΕΕ. Η Επιτροπή θα πράξει τα εξής:
- θα δημιουργήσει έναν μηχανισμό που θα επιτρέπει στις ευρωπαϊκές εταιρείες να συνεργάζονται και να αθροίζουν τη ζήτησή τους για κρίσιμες πρώτες ύλες
- θα δημιουργήσει ένα κέντρο της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες με σκοπό την από κοινού αγορά πρώτων υλών για λογαριασμό ενδιαφερόμενων εταιρειών, έτσι ώστε να εξασφαλιστούν οικονομίες κλίμακας και μεγαλύτερη μόχλευση για τη διαπραγμάτευση καλύτερων τιμών και όρων
- θα εκδώσει μια νομοθετική πράξη για την κυκλική οικονομία το 2026 ώστε να επιταχυνθεί η κυκλική μετάβαση και να διασφαλιστεί ότι τα σπάνια υλικά χρησιμοποιούνται και επαναχρησιμοποιούνται αποτελεσματικά, να μειωθούν οι παγκόσμιες εξαρτήσεις μας και να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας. Στόχος είναι να εξασφαλιστεί κυκλικότητα για το 24 % των υλικών έως το 2030.
Πηγή: https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/clean-industrial-deal_el
